Landschappen

Heide en stuifzand

In de meest voedselarme delen van het zandlandschap, waar ontginningen voor agrarisch gebruik geen zin hadden, bevinden zich nu nog heiden en stuifzanden. Deze vormen het leefgebied van veel dier- en plantensoorten die in het huidige landschap niet of nauwelijks op andere plekken kunnen leven. De zandbodem is van nature arm aan stikstof en kent een matige bufferkwaliteit, waardoor deze gevoelig is voor verzuring en vermesting. Vooral droge heide en verdroogde natte heide, waar het grondwater geen invloed heeft, zijn kwetsbaar voor verzuring.

Stichting Bargerveen ontwikkelt kennis over de effecten van stikstof-depositie op heide- en stuifzandsystemen. We begrijpen steeds beter waarom de voedselkwaliteit van planten door verzuring en vermesting achteruit gaat, hoe het microklimaat verandert en waarom verstuiving van zand minder frequent optreedt. Ook wordt steeds duidelijker welke gradiënten in voedselrijkdom en bufferkwaliteit in het landschap hersteld moeten worden voor een duurzaam behoud van het soortenpalet. Samen met beheerders voeren we experimenten uit met o.a. het toevoegen van steenmeel, verschillende vormen van begrazing, branden en plaggen om tot een optimaal beheer en herstel te komen.

Voor meer informatie neem contact op met Joost Vogels of Marijn Nijssen

Venen en vennen

Hoogvenen en vennen vormen de natte tegenhanger van de heide. De zure tot zwak gebufferde, voedselarme omstandigheden in venen en vennen zorgen voor een hoge potentiële soortenrijkdom, vooral daar waar gradiënten zijn in de invloed van regen-, grond- en oppervlaktewater. In vennen met gradiënten in waterkwaliteit treffen we soms nog populaties aan van soorten die van nature voorkomen in de randen van hoogveenlandschappen. Rondom hoogvenen wordt steeds vaker ook de randzone betrokken bij de herstelmaatregelen. Stichting Bargerveen ondersteunt door middel van onderzoek en advies bij een passende inrichting en beheer van randzones, die kansen bieden voor de biodiversiteit van complete veenlandschappen.

Voor de Brede geelgerande waterroofkever blijkt regulier herstel van vennen door opschonen en verwijderen van boomopslag op de oever echter desastreus. Daarnaast kunnen invasieve exoten als Watercrassula en Zonnebaars vooral na herstelwerkzaamheden gaan domineren en de biodiversiteit sterk verminderen. Met de opgedane kennis helpt Stichting Bargerveen beheerders om systeemgerichte maatregelen te nemen met maatwerk per ven of veen.

Voor meer informatie neem contact op met Gert-Jan van Duinen of Hein van Kleef

Kustduinen

Dynamiek krijgt steeds meer ruimte in de Nederlandse kustduinen, zowel in de zeereep als verder landinwaarts. Het uitstuiven van valleien en opstuiven van nieuwe duinen is een belangrijke motor voor verjonging van het landschap en voor soorten die in deze open duinen leven. Daarnaast kan dynamiek verzurende en vermestende effecten van hoge depositie van stikstof afzwakken, en blijken dynamische duinen beter tegen zeespiegelstijging bestand dan vastgelegde duinen.

Samen met duinbeheerders en collega’s van andere instituten voert Stichting Bargerveen onderzoek en monitoring uit naar de effecten van verstuiving op vegetatie en fauna. Ook kijken we of maatregelen als begrazing, maaien, plaggen of branden de biodiversiteit in kustduinen kunnen herstellen of behouden, bijvoorbeeld op plekken waar verstuiving onmogelijk is. Met deze kennis worden de kustduinen als een van de meest gevarieerde en soortenrijke natuurterreinen in Nederland behouden.

Voor meer informatie neem contact op met Marijn Nijssen

Bossen

In onverstoorde bossen worden nutriënten ‘rondgepompt’. Vallende bladeren en naalden bevatten essentiële voedingsstoffen die na vertering weer beschikbaar komen voor opname door plantenwortels. Door de zure regen zijn veel elementen naar diepere lagen uitgespoeld, of opgehoopt in de slecht verterende zure strooisellaag. Elementen als calcium, kalium en magnesium zijn hierdoor steeds minder beschikbaar, terwijl er wel veel stikstof uit de lucht wordt aangevoerd. De onbalans in nutriënten die hierdoor is ontstaan, heeft verstrekkende gevolgen. Dit probleem speelt vooral in bossen waar bomen zijn aangeplant die zuur strooisel produceren, zoals Grove den, Beuk en Zomereik. In verzuurde bodems zijn nauwelijks wormen of ander voedsel voor vogels te vinden en bomen hebben te leiden onder deze omstandigheden. Zo blijkt Zomereikensterfte gekoppeld te zijn aan gebrek aan essentiële elementen.

Herstel van de bossen van droge arme standplaatsen is noodzakelijk voor het behoud van leefgebieden van de typische bossoorten, zoals Zwarte specht, Groene specht, Rode bosmieren, paddenstoelen, maar ook voor de gezondheid van de bossen zelf en daarmee duurzaam bosbeheer en bosbouw.

Samen met de Bosgroep Zuid-Nederland en collega’s van andere instituten wordt geëxperimenteerd met het toedienen van steenmeel en het aanplanten van boomsoorten met rijker en beter afbrekend strooisel, die oorspronkelijk ook in bossen op deze zandgronden voorkwamen. Doel is hiermee de natuurlijke mineralenpomp weer op gang te brengen. We stellen zo de effecten van de maatregelen vast op de bodem, het bodemleven, de bomen en de biodiversiteit.

Voor informatie neem contact op met Gert-Jan van Duinen

Stedelijk gebied

De uitbreiding van bebouwing levert voor sommige planten en dieren een verlies aan leefomgeving op, maar een groeiend aantal soorten vindt er een geschikt habitat. Zeker wanneer er met ecologische inzichten wordt gebouwd en er functioneel groene zones tussen de gebouwen worden gecreëerd, kan er een hoge biodiversiteit ontstaan.

Stichting Bargerveen gebruikt haar ecologische kennis uit het natuurbeheer om de biodiversiteit in stedelijke natuur te optimaliseren. We maken duidelijk waarom soorten wel of juist niet kunnen profiteren en adviseren over aanpassingen in het beheer van groene elementen, zoals wegranden en bermen. Hierbij worden zowel de ecologische kwaliteit als de kosten meegenomen. Samen met de Vlinderstichting worden de effecten van bermbeheer binnen de bebouwde kom in kaart gebracht. Samen met Natuurplaza partners werken we aan activiteiten rondom de biodiversiteit in Nijmegen.

Voor meer informatie neem contact op met Janneke van der Loop