Effectgerichte maatregelen zijn de afgelopen jaren succesvol ingezet tegen de korte termijn effecten van verzuring en vermesting in het droog zandlandschap. De accumulatie van zuur en meststoffen heeft echter ook een effect op lange termijn. Hoe zien deze effecten eruit en hoe kan herstelbeheer worden ingezet? Een eerste vraag is dan: wat is de referentie waarop we het herstelbeheer moeten richten?

Herstel van lange termijn effecten van verzuring en vermesting in het droog zandlandschap

Om tot een betere afstemming van het beheer van heideterreinen te komen, zodat ook de fauna gebaat is bij de beheersinspanningen, is onderzoek nodig waarbij de reactie van heidefauna op het gevoerde beheer centraal staat (van Tooren et al., 2004). Er is daarom een OBN-onderzoeksproject gestart dat zich primair richt op fauna-aspecten van heidebeheer. De opstartfase van het onderzoek is ondertussen afgerond en richtte zich op de, vrij fundamentele vraag: ‘Hoe functioneerde het heidesysteem in het verleden, toen de nu (bijna) verdwenen heidesoorten nog algemeen voorkwamen?’

Casus: Faunagericht beheer op de Strabrechtse Heide

Als gevolg van de verhoogde beschikbaarheid van nutriënten door atmosferische depositie verruigen de duinen in snel tempo. Met name hoge grassen gaan de vegetatie domineren, met een afname van duinkarakteristieke flora en fauna als gevolg. Inmiddels zijn een aantal beheersmaatregelen tegen vergrassing, zoals maaien, begrazen, plaggen en stimuleren van verstuiven goed onderzocht. Deze maatregelen leiden in het algemeen tot een gedeeltelijk herstel van de vegetatie. Effecten op de fauna zijn vaak slecht bekend, maar lijken in de regel minder gunstig dan voor de vegetatie het geval is. Een mogelijke alternatieve beheersmaatregel tegen vergrassing is branden. Branden leidt tot de verwijdering van de bovengrondse biomassa, een intensieve brand kan ook een groot deel van de strooisel- en humuslaag verwijderen. Het voordeel van branden boven eerdergenoemde maatregelen is dat het kosten-efficiënt is en makkelijk in geaccidenteerd terrein uitgevoerd kan worden. In dit rapport is de efffectiviteit van een aantal experimentele en spontane branden in termen van biomassaverwijdering en hergroei van vegetatie op de korte termijn beschreven. Daarnaast is ook ruim aandacht besteed aan de korte-termijnseffecten van brand op de duinkarakteristieke fauna.

Effecten van brand op vegetatie en fauna in de Nederlandse duinen – Een evaluatie van directe en kortetermijneffecten van experimentele branden op Ameland en Terschelling, het Noord-Hollands duinreservaat en de Amsterdamse Waterleidingduinen